Wspólne życie w związku nieformalnym staje się w Polsce coraz częstszym wyborem. Partnerzy decydują się na wspólne gospodarstwo domowe, nierzadko wychowują dzieci i budują wspólny dorobek. W przeciwieństwie do małżeństwa, konkubinat nie podlega jednak szczególnej regulacji prawnej, co w razie rozstania rodzi wiele problemów natury majątkowej i organizacyjnej. Warto więc wcześniej zastanowić się, jak skutecznie zabezpieczyć swoje interesy.
Podział majątku w konkubinacie
Polskie prawo nie przewiduje wspólności majątkowej między konkubentami. Oznacza to, że:
- każdy z partnerów zachowuje to, co nabył samodzielnie,
- wspólnie nabyte przedmioty (np. mieszkanie, samochód) stają się współwłasnością w częściach ułamkowych,
- domniemanie ustawowe zakłada równe udziały, chyba że w akcie notarialnym określono je inaczej.
Po rozstaniu możliwe są dwa sposoby rozliczenia majątku:
- Polubowny podział – sprzedaż rzeczy i podział uzyskanej kwoty.
- Postępowanie sądowe – wniosek o zniesienie współwłasności.
Jeśli jeden z partnerów ponosił wyższe koszty utrzymania nieruchomości, spłacał kredyt w większym zakresie czy finansował remonty, może żądać rozliczenia nakładów. Natomiast bieżące koszty utrzymania (rachunki, żywność, codzienne zakupy) sąd z reguły traktuje jako naturalne wydatki wspólnego gospodarstwa i nie podlegają one zwrotowi.
Sprawy dotyczące dzieci
Rozstanie rodziców nie zmienia ich obowiązków wobec dziecka. Kwestie takie jak władza rodzicielska, alimenty czy kontakty z dzieckiem rozstrzygane są na tych samych zasadach, co przy rozwodzie. Rodzice mogą przedstawić sądowi wspólne porozumienie, a w razie sporu decyzję podejmie sąd rodzinny, zawsze kierując się dobrem dziecka.
Dziedziczenie i zabezpieczenie partnera
Warto podkreślić, że partner w konkubinacie nie dziedziczy na podstawie ustawy. Spadek przypada dzieciom, rodzicom lub rodzeństwu zmarłego. Aby zapewnić partnerowi ochronę na wypadek śmierci, konieczne jest:
- sporządzenie testamentu,
- wskazanie partnera jako beneficjenta w polisie na życie,
- ustanowienie pełnomocnictwa do rachunków bankowych lub lokat.
Roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia
Dochodzić roszczeń w konkubinacie można również w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Jest to jednak ścieżka trudna, wymagająca mocnych dowodów (np. przelewów bankowych, umów, potwierdzeń wydatków). Sądy zazwyczaj uznają bowiem codzienne koszty życia za naturalne wydatki związane ze wspólnym gospodarstwem.
Jak skutecznie się zabezpieczyć?
Osoby żyjące w związku nieformalnym mogą uregulować swoje sprawy majątkowe i zadbać o bezpieczeństwo finansowe poprzez:
- wskazanie udziałów w akcie notarialnym przy zakupie nieruchomości,
- zawarcie umowy konkubenckiej – pisemnej lub notarialnej, określającej zasady finansowania, nabywania majątku i jego podziału w razie rozstania,
- sporządzenie testamentu lub wykupienie polisy na życie, aby zabezpieczyć partnera w sytuacjach losowych.
Podsumowanie
Konkubinat, mimo że powszechny, wciąż nie ma w polskim prawie szczegółowej regulacji. Dlatego tak istotne jest świadome i odpowiednie zabezpieczenie interesów majątkowych i rodzinnych. Sporządzenie umów, testamentu czy właściwe uregulowanie kwestii własności może uchronić przed długotrwałymi i kosztownymi sporami.
Kancelaria Adwokacka Adwokat Radosław Krakowiak
ul. Świętego Leonarda 1/28
25-311 Kielce
Tel. 535 866 000
krakowiak.radoslaw@gmail.com